Sự giao thoa giữa các loại hình nghệ thuật

Hình thái tiếp biến văn hóa này đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của đời sống nghệ thuật, tạo cho tác phẩm nghệ thuật có hình hài mới với chất lượng mới được tỏa rộng hơn trong đời sống xã hội...

Thật vậy, ta có thể dễ dàng nhận ra sự giao thoa và chuyển hóa ấy: văn xuôi với điện ảnh, thơ với nhạc, nhiếp ảnh với hội họa... Ðối với văn xuôi, nhân loại đã từng đón nhận nhiều tác phẩm điện ảnh có khởi nguồn từ tác phẩm văn học, đó là Người con gái viên đại úy, Chiến tranh và hòa bình, Tội ác và trừng phạt, Cuốn theo chiều gió, Ðỏ và Ðen, Ðất phương Nam...

Có thể nói, hầu như các tác phẩm văn học nổi tiếng của nhiều dân tộc được các nhà điện ảnh chuyển thể thành kịch bản phim để tạo nên những tác phẩm điện ảnh danh tiếng. Những tác phẩm văn học ấy từ trang sách đã bước lên màn ảnh với những nhân vật sống động, truyền tải những tư tưởng, tình cảm của các tác giả văn học đến người xem điện ảnh một cách trực tiếp và hấp dẫn. Thực tế nhiều tác phẩm điện ảnh thế giới dựa trên tác phẩm văn học sánh bước cùng tác phẩm văn học (gốc) và sống mãi trong lòng công chúng.

Về thơ, cái duyên với âm nhạc dường như do trời định. Có những bài thơ giàu nhạc tính, không cần phổ nhạc cũng có thể hát lên được (vì thế Việt Nam mới có loại hình ngâm thơ). Vô vàn bài thơ được phổ nhạc, trở thành những ca khúc được đông đảo công chúng yêu mến. Ở nước ta, thơ chưa có nhiều độc giả lắm, thì chính âm nhạc đã chắp cánh cho thơ bay cao, bay xa, đến với đông đảo công chúng. Nhờ vậy, nhiều bài thơ đã nổi tiếng càng nổi tiếng hơn, nhiều bài thơ ít được biết đến trở nên nổi tiếng nhờ những ca khúc dùng thơ làm ca từ.

Số lượng bài thơ - ca khúc như vậy ở nước ta không thể nào thống kê hết được (riêng nhà thơ Tạ Hữu Yên có hơn 100 bài thơ được phổ nhạc). Có thể kể ra đây là một cách ngẫu nhiên để chứng minh cho cái duyên thơ - nhạc ấy: Thuyền và Biển, Hành khúc ngày và đêm, Ðợi, Ðất quê ta mênh mông, Biển vắng, Bóng cây Kơ-nia, Một mùa xuân nho nhỏ, Anh vẫn hành quân, Lời ru trên nương, Giàn thiên lý... Có thể khẳng định rằng, số người biết đến những bài thơ này không thể nhiều bằng số người yêu mến những bài thơ ấy với tư cách là ca từ của ca khúc.

Sự giao thoa và chuyển hóa giữa nhiều loại hình nghệ thuật nước ta có một đặc thù thú vị. Ấy là sự tiếp biến giữa các loại hình sân khấu với nhau.

Chúng ta tự hào khi có một kho tàng sân khấu phong phú với rất nhiều loại hình: tuồng, chèo, cải lương, kịch nói, bài chòi... Rất nhiều kịch bản nói được chuyển thể sang kịch bản sân khấu cải lương hoặc bài chòi, hoặc tuồng, hoặc chèo... Thậm chí, nhiều vở kịch nói cổ điển thế giới cũng được chuyển thể thành công sang tuồng, cải lương... Thế là, kịch nói, một loại hình sân khấu hiện đại của thế giới, đã kết duyên với các loại hình sân khấu dân tộc Việt Nam, đem đến cho đời sống nghệ thuật nước nhà sắc thái mới, vừa hiện đại vừa cổ truyền, giúp nghệ thuật truyền thống có thêm sức sống mới để thâm nhập cuộc sống đương đại.

Còn với nhiếp ảnh thì sao? Ðã có nhiều bức ảnh lan tỏa sang lĩnh vực điêu khắc, trở thành mẫu cho nhiều công trình tượng đài hoành tráng. Nhưng, phổ biến hơn, là sự giao thoa của ảnh sang tranh cổ động. Cái duyên giữa hai loại hình nghệ thuật này đã tạo nên rất nhiều đứa con tinh thần quý giá. Nhờ cái duyên ấy, nhiều bức ảnh được khoác lên những bộ áo mới với những nội dung mới, với tính tư tưởng cao hơn. Chúng ta từng biết đến tấm ảnh chụp Bác Hồ tại mặt trận Ðông Khê, nhưng đến khi tấm ảnh ấy được đưa vào tranh cổ động với chủ đề: Bác đang cùng chúng cháu hành quân, thì tư tưởng của bức ảnh mới được nâng cao lên - tư tưởng về sự gắn bó của lãnh tụ với quần chúng, về sự bất tử và sức mạnh của Bác đối với cuộc cách mạng của dân tộc.

Với tư cách chủ thể của sự sáng tạo, con người sở hữu những tác phẩm của mình và có quyền quyết định sự giao thoa, chuyển hóa các tác phẩm nghệ thuật. Ðiều này liên quan mật thiết đến vấn đề quyền tác giả. Thế là nảy sinh mối quan hệ giữa những tác giả với nhau, mà ở giữa là luật pháp, điều tiết mối quan hệ của những tác phẩm. Phải làm sao cho sự điều tiết này được diễn ra một cách hài hòa, không cực đoan, vừa tôn trọng pháp luật, vừa tôn trọng quy luật phát triển của nghệ thuật, nhằm cái đích cuối cùng là tạo ra những tác phẩm có giá trị và hơn nữa, là đưa những tác phẩm ấy đi sâu vào đời sống xã hội phục vụ nhân dân.

Phải thấy rằng dù ở loại hình nghệ thuật nào, dù của tác giả nào, thì những tác phẩm nghệ thuật cũng được hoài thai, sinh thành từ cuộc sống cũng là của cuộc sống. Chính vì thế, từng tác phẩm nghệ thuật dù có mang dấu ấn cá nhân đậm nét đến đâu, cũng vẫn mang đậm dấu ấn của xã hội. Nếu tác giả nào đó chỉ khăng khăng giữ lấy bản quyền của riêng mình, "nhốt" đứa con tinh thần của mình vào tháp ngà danh vọng cá nhân, thì vô tình đã làm cho bản thân nhỏ bé đi, làm cho tác phẩm bị tầm thường đi.

Bất kỳ sự sáng tạo nào cũng khởi nguồn từ sự tiếp thụ cái đã có, chuyển hóa và phát huy để tạo ra cái mới. Ðây là một quá trình đầu tư nghệ thuật đáng trân trọng và nó hoàn toàn xa lạ với việc thuần túy "sao chép". Cần hợp tác sáng tạo và bao dung hơn với bạn nghề, rộng lượng hơn với những đứa con tinh thần của mình, mở rộng cửa cho các tác phẩm đi vào cuộc sống bằng mọi phương thức, thì người nghệ sĩ mới có điều kiện thực hiện khát vọng là dâng hiến những gì tinh túy nhất của mình cho đời. Chỉ có nhận thức đúng quy luật tiếp biến của nghệ thuật, thì những người quản lý mới có thể xây dựng và vận dụng tốt quy định của luật pháp để trở thành bà đỡ mát tay cho những đứa con nghệ thuật mới được sinh ra từ sự giao thoa tinh tế và chuyển hóa đầy nhân tính trong sự đa dạng của loại hình nghệ thuật.

VIẾT BÌNH LUẬN CỦA BẠN:

Hotline
0914196992